Firma, która właśnie przekroczyła próg dużej jednostki, nagle musi zmierzyć się z wymogami dotyczącymi sprawozdań niefinansowych. Te raporty obejmują nie tylko finanse, ale też wpływ na środowisko i społeczeństwo, co komplikuje codzienne zarządzanie. CSRD wchodzi w życie etapami, a jej pełne wdrożenie w Polsce nastąpiło pod koniec 2024 roku, nakładając obowiązek na tysiące przedsiębiorstw. W tym artykule wyjaśniam, co dokładnie oznacza ta dyrektywa i jak firmy radzą sobie z nowymi zasadami.
Co kryje się za skrótem CSRD
Dyrektywa CSRD, czyli Corporate Sustainability Reporting Directive, rozszerza wcześniejsze przepisy o sprawozdawczości niefinansowej. Wcześniej obowiązywała dyrektywa NFRD, która dotyczyła głównie największych firm, ale CSRD poszerza krąg podmiotów i wprowadza bardziej szczegółowe wymogi. Firmy muszą teraz ujawniać informacje o wpływie swojej działalności na środowisko, pracowników i ład korporacyjny, co pomaga inwestorom ocenić długoterminowe ryzyko.
Ta regulacja unijna weszła w życie 5 stycznia 2023 roku, a państwa członkowskie miały czas na transpozycję do prawa krajowego do lipca 2024. W Polsce nowelizacja ustawy o rachunkowości została podpisana 13 grudnia 2024, co oznacza, że firmy już przygotowują się do pierwszych raportów. Różnica w stosunku do poprzedniczki polega na obowiązkowym stosowaniu europejskich standardów ESRS, które zapewniają porównywalność danych. Dodatkowe informacje znajdziesz tu.
CSRD od kiedy obowiązuje firmy
Obowiązki wynikające z CSRD wprowadzane są stopniowo, co daje firmom czas na dostosowanie procesów. Pierwsze raporty za rok 2024 firmy muszą złożyć w 2025 roku, a dotyczą one jednostek zainteresowania publicznego z ponad 500 pracownikami. Kolejne etapy obejmują pozostałe duże przedsiębiorstwa od 2025 roku, czyli raporty za ten rok publikowane w 2026.
Dyrektywa CSRD od kiedy stosowana jest w Polsce? Implementacja zakończyła się w grudniu 2024, choć prace legislacyjne trwały dłużej niż zakładano. Małe i średnie spółki notowane na giełdzie zaczną raportować od 2026 roku, a pełne objęcie wszystkich podmiotów nastąpi do 2029. Taki harmonogram pozwala uniknąć chaosu, ale wymaga wczesnego planowania.
Kto dokładnie musi raportować
Zakres CSRD obejmuje około 50 tysięcy spółek w UE, w tym te z Polski. Oto kryteria, które określają, czy firma podlega obowiązkowi:[6]
- duże jednostki z co najmniej 250 pracownikami, obrotem powyżej 40 mln euro i aktywami 20 mln euro;
- spółki notowane na giełdzie, niezależnie od wielkości;
- oddziały firm spoza UE z obrotem w Europie powyżej 150 mln euro;
- grupy kapitałowe spełniające progi na poziomie skonsolidowanym.
Nawet jeśli firma nie spełnia kryteriów bezpośrednio, jej dane mogą być potrzebne w raporcie grupy dominującej. Warto sprawdzić strukturę kapitałową, by uniknąć niespodzianek.
Standardy ESRS – podstawa nowych raportów
Europejskie Standardy Sprawozdawczości w zakresie Zrównoważonego Rozwoju (ESRS) definiują, co i jak raportować. Składają się z ogólnych standardów ESRS 1 i 2 oraz tematycznych: środowiskowych (E), społecznych (S) i ładu korporacyjnego (G). Firmy przeprowadzają analizę podwójnej istotności, czyli oceniają wpływ na biznes i otoczenie.
Przykładowo, ESRS E1 wymaga ujawniania emisji gazów cieplarnianych, a S1 – informacji o polityce pracowniczej. Raporty muszą być weryfikowane przez audytorów, co podnosi ich wiarygodność. Proces zaczyna się od mapowania danych ESG w firmie, co często ujawnia braki w systemach zbierania informacji.
Różnice między CSRD a poprzednimi przepisami
W porównaniu do NFRD, CSRD wprowadza szerszy zakres i obowiązkowe standardy. Poprzednia dyrektywa pozwalała na dowolny format raportów, co utrudniało porównania, natomiast teraz wszystko opiera się na ESRS. Liczba firm objętych wzrasta z 11 tysięcy do 50 tysięcy.
| Aspekt | NFRD | CSRD |
|---|---|---|
| Liczba firm | Około 11 tys. w UE | Około 50 tys. w UE |
| Standardy | Dobrowolne | Obowiązkowe ESRS |
| Weryfikacja | Opcjonalna | Obowiązkowa dla dużych firm |
| Zakres | Ograniczony | Podwójna istotność |
Ta tabela pokazuje, dlaczego firmy muszą przebudować procesy raportowania. Przejście wymaga inwestycji w oprogramowanie i szkolenia zespołów.
Jak przygotować firmę do CSRD
Przygotowania do dyrektywy CSRD od kiedy warto zacząć? Im wcześniej, tym lepiej, bo zbieranie danych ESG trwa miesiące. Firmy często zaczynają od oceny obecnego stanu, czyli gap analysis, by zidentyfikować braki.
Kroki, które pomagają w wdrożeniu:
- Zidentyfikuj, czy firma spełnia kryteria i sprawdź wymagany termin raportowania.
- Przeprowadź analizę podwójnej istotności zgodnie z ESRS 1.
- Zorganizuj system zbierania danych z działów HR, środowiskowego i dostawców.
- Wybierz audytora do weryfikacji raportu.
- Integruj raport ESG z rocznym sprawozdaniem finansowym.
W praktyce średniej wielkości przedsiębiorstwo w Polsce, jak producent mebli, musiało zatrudnić konsultanta, by zmierzyć ślad węglowy łańcucha dostaw. To pokazało, że zmiany w dostawcach mogą obniżyć emisje o 20 procent, choć kosztowało to początkowo sporo czasu.
Korzyści i wyzwania z CSRD
Chociaż CSRD nakłada obowiązki, firmy dostrzegają w niej szansę na poprawę wizerunku i dostęp do zielonych inwestycji. Raporty zgodne z ESRS ułatwiają dialog z inwestorami, którzy coraz częściej pytają o ESG. Jednak wyzwaniem pozostaje brak danych historycznych i potrzeba nowych kompetencji w zespołach.
W Polsce tysiące firm, w tym banki i producenci, już testują procesy. Te, które wdrożą CSRD wcześniej, zyskują przewagę konkurencyjną, bo ich raporty stają się wiarygodne na rynku UE. Warto śledzić aktualizacje od Ministerstwa Finansów, bo szczegóły krajowe mogą się zmieniać.
Dyrektywa CSRD zmienia sposób, w jaki firmy myślą o zrównoważonym rozwoju. Zamiast traktować ją jako obciążenie, przedsiębiorcy w Polsce coraz częściej widzą w niej narzędzie do budowania wartości długoterminowej. Sprawdź, czy Twoja firma jest gotowa, i zacznij zbierać dane już teraz.