Interpretacja przepisów dotyczących opodatkowania środków pomocowych (unijnych) – Biuletyn Finanse Publiczne

Pismo Podsekretarza Stanu w Ministerstwie Finansów z dnia 11 lutego 2010 r. – odpowiedź na interpelację

Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na interpelację pana posła Jerzego Budnika przekazaną pismem z dnia 28 grudnia 2009 r. o sygnaturze SPS-023-13604/09 w sprawie interpretacji przepisów dotyczących opodatkowania środków pomocowych (unijnych), uprzejmie informuję, że po przeprowadzeniu konsultacji z Ministerstwem Rozwoju Regionalnego ustalono, co następuje:

Ad 1.

W odpowiedzi na sygnały beneficjentów, a także w wyniku własnych analiz wskazujących, iż niejednokrotnie procedury oraz dokumenty tworzone przez instytucje zaangażowane w system wdrażania funduszy unijnych nakładały nadmierne wymagania względem aplikujących i rozliczających projekty beneficjentów, Ministerstwo Rozwoju Regionalnego zainicjowało w 2008 r. akcję Proste Fundusze. Inicjatywa ta odgrywa bardzo istotną rolę w procesie usprawniania systemu wdrażania środków UE i stanowi skuteczny instrument wspomagający identyfikację i likwidację barier w systemie wdrażania Narodowych Strategicznych Ram Odniesienia 2007–2013. W ramach akcji powołany został „Zespół do spraw uproszczeń systemu wykorzystania środków funduszy Unii Europejskiej”. W skład zespołu włączono ekspertów praktyków: pracowników Ministerstwa Rozwoju Regionalnego i innych resortów, przedstawicieli samorządu terytorialnego, instytucji zaangażowanych we wdrażanie programów unijnych, a także ekspertów zewnętrznych. Przedmiot ich prac stanowi badanie indywidualnych i systemowych przypadków nadmiernych utrudnień w korzystaniu z funduszy strukturalnych, a także formułowanie sugestii zmian w zasadach realizacji programów operacyjnych.

Jednocześnie, wraz z powołaniem zespołu, uruchomiono adres poczty elektronicznej: prostefundusze@mrr.gov.pl. Służy on do identyfikowania wszelkich regulacji, procedur i wymogów, które uznawane są za utrudnienia w efektywnym i skutecznym aplikowaniu o środki UE przez beneficjentów funduszy europejskich. Wspomniany adres umożliwia również wszystkim zainteresowanym przedstawienie własnych propozycji zmian w systemie wdrażania poszczególnych programów operacyjnych. Do dnia 12 stycznia 2010 roku na adres sekretariatu zespołu w Ministerstwie Rozwoju Regionalnego oraz na adres poczty elektronicznej wpłynęło łącznie 147 zgłoszeń i postulatów związanych z tematyką uproszczeń w systemie wdrażania funduszy na lata 2007– 2013, które następnie stały się przedmiotem prac ww. gremium. W ramach zespołu funkcjonują trzy wyspecjalizowane grupy, w których kompetencji znajdują się kwestie związane z następującymi obszarami tematycznymi: Europejskim Funduszem Społecznym (grupa ds. EFS), środkami dla przedsiębiorców (grupa ds. przedsiębiorców) oraz środkami przeznaczonymi dla samorządów i na przedsięwzięcia infrastrukturalne (grupa ds. samorządów i infrastruktury).

Podczas posiedzeń grupy ds. przedsiębiorców przedstawiano oraz szczegółowo dyskutowano na temat zgłoszonych propozycji uproszczeń, jak również omawiano usprawnienia wprowadzone do tej pory w systemie wdrażania. Obok analizy konkretnych postulatów dotyczących ułatwień działalność grupy uwzględnia także kwestię przenoszenia dobrych praktyk do systemów wdrażania regionalnych programów operacyjnych. W toku prac analizowano między innymi przyczyny niepowodzeń beneficjentów w spełnianiu kryteriów formalnych, podkreślając w tym zakresie rolę precyzyjnego informowania o zasadach wsparcia. Dotychczas wdrożone rekomendacje dotyczą przykładowo uproszczenia dokumentacji projektowej, w tym zmniejszenia liczby załączników wymaganych na etapie składania wniosku, uporządkowania i doprecyzowania kryteriów wyboru projektów oraz wprowadzenia korzystnych dla beneficjentów zmian we wzorach umów o dofinansowanie. Szczegółowe zmiany w treści umowy o dofinansowanie to m. in.: rezygnacja z wymogu przedkładania protokołów odbioru dostaw i usług, możliwość aneksowania umowy w przypadku nabycia przez beneficjenta prawa do zwrotu podatku VAT. Ponadto ograniczono zabezpieczenia należytego wykonania zobowiązań wynikających z umowy o dofinansowanie projektu, a także umożliwiono beneficjentom ustanowienie zabezpieczenia należytego wykonania zobowiązań wynikających z umowy na kwotę niższą niż przyznane dofinansowanie.

W wyniku dotychczasowej działalności zespołu wypracowano szereg postulatów o charakterze zarówno szczegółowym, dotyczącym poszczególnych programów operacyjnych, jak również o charakterze systemowym oraz horyzontalnym. Pomimo, iż kompetencje grupy odnoszą się przede wszystkim do Programu Operacyjnego „Innowacyjna gospodarka”, to w toku prac została opracowana lista rekomendacji dla regionalnych programów operacyjnych w zakresie działań skierowanych do przedsiębiorców. Należy jednak podkreślić, że decyzja o wykorzystaniu danej propozycji uproszczenia jest wyłączną kompetencją instytucji zarządzającej danym regionalnym programem operacyjnym. Dotychczasowe efekty zapoczątkowanej w 2008 r. inicjatywy Ministerstwa Rozwoju Regionalnego, poświęcone głównie etapowi wyboru projektów, przekonują o potrzebie bieżącego analizowania i weryfikacji – również we współpracy z osobami spoza sektora administracji – celowości i praktyczności istniejących rozwiązań, dotyczących także kolejnych etapów realizacji przedsięwzięć współfinansowanych środkami funduszy UE. Komplementarnym działaniem na rzecz ułatwienia przyszłym beneficjentom, w tym przedsiębiorcom, ubiegania się o środki z funduszy unijnych jest sieć punktów informacyjnych utworzona przez Ministerstwo Rozwoju Regionalnego we współpracy z urzędami marszałkowskimi. Celem inicjatywy jest koordynacja i rozwój w całej Polsce sieci punktów, które będą oferowały w jednym miejscu kompleksową informacji o wszystkich programach operacyjnych funkcjonujących w ramach Narodowej Strategii Spójności. Sieć docelowo obejmie centralny punkt informacyjny przy Ministerstwie Rozwoju Regionalnego, 16 głównych punktów informacyjnych, po jednym w każdym województwie oraz kilkadziesiąt lokalnych punktów informacyjnych, w liczbie kilku, kilkunastu w poszczególnych województwach.

Głównym zadaniem punktów informacyjnych jest pomoc potencjalnym beneficjentom w zakresie diagnostyki potrzeb i możliwości skorzystania z funduszy w ramach wszystkich programów operacyjnych na lata 2007–2013. Podczas osobistej wizyty w punkcie przedsiębiorca może uzyskać od konsultanta pomoc, w formie konsultacji indywidualnej, w zaklasyfikowaniu pomysłu na projekt do konkretnego priorytetu i działania w programie lub informację o braku możliwości dofinansowania przedstawionego pomysłu z funduszy europejskich. Ponadto osoby udzielające porady mogą dostarczyć przedsiębiorcy informacji o podstawowych warunkach, kryteriach i procedurach dofinansowania projektu. W punkcie informacyjnym wnioskodawca otrzyma również dane kontaktowe do instytucji, które zajmują się priorytetem lub działaniem, z którego może ubiegać się o wsparcie. Główne punkty informacyjne organizują otwarte spotkania informacyjne dla potencjalnych beneficjentów. Podejmowane przez instytucje zaangażowane w realizację programów operacyjnych działania o charakterze informacyjno-promocyjnym służą ułatwieniu starań przedsiębiorców o środki funduszy Unii Europejskiej. Urzędy organizują różnego rodzaju kursy i konferencje dla beneficjentów. Przykładowo, w pierwszym półroczu 2009 r. instytucje realizujące programy operacyjne zorganizowały 611 szkoleń i konferencji o charakterze informacyjnopromocyjnym, w których wzięło udział 38 428 potencjalnych beneficjentów. Są to spotkania, które mają na celu zaznajomienie przyszłych beneficjentów ze specyfiką i celami danego programu. Odbiorcami szkoleń są m.in. przedsiębiorcy, dla których organizowane szkolenia są okazją do zapoznania się z kwestiami dotyczącymi procesu aplikowania o środki z funduszy UE oraz kluczowymi aspektami realizacji projektu. Zakres przedstawianych na kursie zagadnień obejmuje m.in.: zasady wypełniania wniosku o dofinansowanie oraz reguły dotyczące kwalifikowalności wydatków. Ponadto wyjaśniane są zasady prowadzenia działań informacyjno-promocyjnych, zapisy umów, decyzji o dofinansowanie projektów, zmiany w obowiązujących

Skuteczność działań w zakresie informacji i promocji potwierdza liczba i jakość wniosków aplikacyjnych składanych przez wnioskodawców będących przedsiębiorcami. Dodatkowo instytucje zamieszczają na stronach internetowych danego urzędu dokumenty związane z korzystaniem z funduszy pochodzących z Unii Europejskiej. Tym samym przedsiębiorcy mają zapewniony dostęp do podręczników, wytycznych oraz instrukcji związanych z pozyskiwaniem i rozliczaniem dotacji. Dokumenty te zostały opracowane w celu ułatwienia wnioskodawcy przygotowania wniosku o dofinansowanie oraz zapewnienia prawidłowego przebiegu realizacji projektu. Ponadto przedsiębiorca na każdym z etapów wdrażania swojego przedsięwzięcia, w przypadku wystąpienia wątpliwości, może zwrócić się od pracowników właściwego urzędu o pomoc doraźną.

Wymienione powyższej działania stanowią istotną pomoc dla przedsiębiorców, której wdrożenie i wykorzystanie wpływa pozytywnie na czas trwania oraz jakość procesów przygotowywania, wyboru i realizacji przedsięwzięć współfinansowanych środkami pochodzącymi z UE.

Ad 2.

Podstawową zasadą zarówno podatku dochodowego od osób prawnych, jak i podatku dochodowego od osób fizycznych jest powszechność opodatkowania, której wyrazem jest art. 9 ust. l ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz art. 7 ust. l ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych. Opodatkowaniu podatkiem dochodowym podlegają wszelkiego rodzaju dochody z wyjątkiem tych, które zostały enumeratywnie wymienione w katalogu zwolnień przedmiotowych (w tym środki pomocowe) oraz tych, od których zaniechano poboru podatku. W konsekwencji, jeżeli dany dochód podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym, to na osobie, która go uzyskała, ciąży powinność zapłacenia podatku bez wezwania na zasadach i w terminie określonym przez ustawodawcę. Należy zauważyć, że na gruncie powołanych ustaw obowiązuje zasada samoopodatkowania. Oznacza to, że podatnik obowiązany jest do wykazania w zeznaniu rocznym osiągniętych dochodów i uiszczenia należnego podatku dochodowego według zasad określonych w przepisach prawa podatkowego.

Natomiast organ podatkowy, realizując uprawnienia kontrolne, może sprawdzić, czy podatnik ujawnił przychody z określonego źródła i uiścił należny podatek dochodowy oraz czy podatek ten został odprowadzony w prawidłowej wysokości. Akty normatywne, w tym teksty ustaw podatkowych są ogłaszane w Dzienniku Ustaw, który jest powszechnie dostępny. Natomiast w przypadku wątpliwości dotyczących zastosowania przepisów prawa podatkowego w indywidualnej sprawie podatnik może wystąpić do właściwego upoważnionego przez ministra finansów organu z wnioskiem o wydanie indywidualnej interpretacji tych przepisów w trybie przewidzianym w rozdziale la w dziale II ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60, ze zm.). Wzór wniosku o wydanie interpretacji przepisów prawa podatkowego oraz sposób uiszczenia opłaty od wniosku określone zostały w rozporządzeniu ministra finansów z dnia 20 czerwca 2007 r. (Dz. U. Nr 112, poz. 771).

Minister finansów rozporządzeniem z dnia 20 czerwca 2007 r. w sprawie upoważnienia do wydawania interpretacji przepisów prawa podatkowego (Dz. U. Nr 112, poz. 770, ze zm.) określił cztery organy upoważnione do wydawania interpretacji indywidualnych oraz właściwość miejscową i rzeczową organów upoważnionych. Zgodnie z tym rozporządzeniem właściwość miejscową organu upoważnionego do wydawania interpretacji indywidualnych ustala się dla wnioskodawców będących osobami fizycznymi według ich miejsca zamieszkania.

Ad 3. Zgodnie z art. 14 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) minister właściwy do spraw finansów publicznych sprawuje ogólny nadzór w sprawach podatkowych. Jednym ze środków realizacji tych zadań jest przyznanie w ustawie ministrowi finansów kompetencji do wydania ogólnej interpretacji przepisów prawa podatkowego. Zgodnie z art. 14a ustawy Ordynacja podatkowa minister właściwy do spraw finansów publicznych dąży do zapewnienia jednolitego stosowania prawa podatkowego przez organy podatkowe oraz organy kontroli skarbowej, dokonując w szczególności jego interpretacji przy uwzględnieniu orzecznictwa sądów oraz Trybunału Konstytucyjnego lub Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości (interpretacje ogólne). Z unormowania tego wynika, że ministrowi finansów została przyznana kompetencja do wydania interpretacji ogólnej w ściśle określonym celu, którym jest „zapewnienie jednolitego stosowania prawa podatkowego przez organy podatkowe oraz organy kontroli skarbowej". Wydanie przez ministra finansów interpretacji ogólnej znajduje uzasadnienie w przypadku stwierdzenia rozbieżności w stosowaniu danego przepisu prawa podatkowego przy tożsamych stanach faktycznych przez różne organy podatkowe. Należy także zauważyć, że minister obowiązany jest do uwzględnienia w wydawanych interpretacjach orzecznictwa sądowego. Nie oznacza to jednak, że wydana interpretacja będzie zbieżna ze stanowiskiem wyrażonym w tym orzecznictwie. Uwzględnienie orzecznictwa nie kreuje bowiem obowiązku zajęcia analogicznego stanowiska.

Z kolei na mocy przepisu art. 14e § l ustawy Ordynacja podatkowa minister właściwy do spraw finansów publicznych może, z urzędu, zmienić wydaną interpretację ogólną lub indywidualną, jeżeli stwierdzi jej nieprawidłowość, uwzględniając w szczególności orzecznictwo sądów, Trybunału Konstytucyjnego lub Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości. Oznacza to, że minister finansów może w każdym czasie zmienić wydaną przez siebie interpretację ogólną lub indywidualną.

We wniesionej interpelacji pan poseł, powołując się na praktykę uchylania przez sądy decyzji w sprawie stawek podatku od towarów i usług na sprzedaż miejsc parkingowych i postojowych dokonywaną łącznie ze sprzedażą lokalu mieszkalnego, nie wymienił konkretnych wyroków sądów administracyjnych w tej sprawie. Tymczasem stwierdzić należy, iż przedwczesne jest uznanie, że w przedmiotowym zakresie została już ukształtowana jednolita linia orzecznicza sądów administracyjnych. Nie są bowiem odosobnione przypadki orzeczeń sądów uznających za prawidłowe stanowisko organów podatkowych w tym zakresie. Pewna część wyroków uchylających decyzje lub interpretacje organów podatkowych stwierdzała naruszenie przepisów postępowania (proceduralnych) art. 145 § l pkt l lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) i nie odnosiła się tym samym do prawidłowości zastosowania przepisów prawa podatkowego.

Wszystkie sprawy będące przedmiotem postępowania w zakresie wydania interpretacji indywidualnej, o której mowa w art. 14b ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.), która może zostać zaskarżona do sądu administracyjnego, muszą być oceniane w sposób indywidualny z uwzględnieniem konkretnego stanu faktycznego danej sprawy.

Stanowisko ministra finansów dotyczące opodatkowania podatkiem od towarów i usług sprzedaży lokali użytkowych (garaży) lub ułamkowej części garażu (miejsce postojowe) stawką podatku od towarów i usług w wysokości 22% było już przedmiotem urzędowej wykładni prawa podatkowego w piśmie z dnia 26 lipca 2002 r., znak: PP1-811/705/2002/JW/953. Wprawdzie interpretacja ta dotyczyła przepisów ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz. U. Nr 11, poz. 50, ze zm.), jednak brzmienie tych przepisów w odniesieniu do lokali użytkowych lub ich części było analogiczne jak w odpowiednich przepisach ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. Nr 54, poz. 535, ze zm.), która od dnia l maja 2004 r. zastąpiła ustawę z dnia 8 stycznia 1993 r. Wymaga podkreślenia, że wydanie interpretacji ogólnej lub uchylenie takiej interpretacji w związku z uwzględnieniem orzecznictwa sądów administracyjnych, może być zasadne jedynie w przypadku ukształtowania jednolitej linii orzeczniczej. Tylko wtedy można mieć pewność jednolitego i prawidłowego stosowania przepisów prawa przez organy podatkowe. W tym kontekście należy podnieść, że w orzecznictwie sądów administracyjnych, szczególnie w sprawach, w których interpretowane są przepisy budzące wątpliwości, w praktyce trudno jest o ukształtowanie jednolitej linii orzecznictwa.

http://orka2.sejm.gov.pl